कार्यकर्त्यांचे विविध प्रकार.

 

जेवण करताना कढीपत्ता सर्वात प्रथम फोडणी देताना वापरला जातो मात्र जेवण करायला सुरुवात करण्यापूर्वी सर्वात आधी बाजूला केला जातो. अशीच अवस्था आज आणि याआधी सुध्दा कार्यकर्त्यांची पहायला मिळते. याच कार्यकर्त्यांचे  विविध प्रकार आज आपण पाहणार आहोत.

१. भूतकाळातील कार्यकर्ते:

पूर्वी कार्यकर्ते पक्षाशी अत्यंत एकनिष्ठ राहत असे. त्यांना जी विचारधारा आवडत असे त्यविचारधारेसोबत ते शेवटच्या श्वासापर्यंत सोबत राहत असे. त्यांना ज्यानेत्याचे  विचार, नेतृत्व, वक्तृत्व, संपर्क, काम करण्याची पद्धत, त्यांच्या करिता वेळ देणारा, सुखा-दुःखात सोबत असणारा, तत्त्वासोबत तडजोड न करणारा, प्रामाणिक, कष्टाळू, मितभाषी, सडेतोड, असे विविध कला गुणांनीं संपन्न असलेला किंवा यातील थोडेफार गुण अंगी बाळगणाऱ्या नेत्याविषयी आपुलकीने, निस्वार्थी वृत्तीने या नेत्यांसोबत हे भूतकाळातील कार्यकर्ते साथ देत असत. भलेही त्यांचे काही वैयक्तिक कामे झाले नाही तरी देखील भूतकाळातील जास्तीत जास्त कार्यकर्ते हे नेत्याची साथ सोडत नव्हते. ते पक्षासोबत आणि नेत्यासोबत एकसंध राहायचे. अश्या भूतकाळातील कार्यकर्त्यांचे प्रमाण देखील जास्त होते. पक्षाचे कोणतेही काम ते आपुलकीने, प्रामाणिकपणे करत असे यामध्ये जाहीर सभेमध्ये नियोजन असेल, सतरंजी-खुर्च्या उचलण्याचे काम असेल, सभेसाठी माणसे आणणे-सोडवणे असेल, निवडणूकमध्ये प्रचाराची घरामध्ये जाऊन नेत्याचे माहितीपत्रक वाटणे असेल, निवडणूक मतदार आणणे-घरी सोडवणे, मतदारांना वॉर्ड क्रमांकाची माहिती किंवा संबधित काही माहिती देणे, वडे खाऊन वेळ पडल्यास उपाशी पोटी काम करणारा, नेते निवडून आल्यानंतर डीजे पुढे चप्पल तुटे पर्यंत नाचणारा, आपल्या निवडून आणलेल्या नेत्याच्या गुलालमध्ये ओळखू न येणारा, आपल्या घरातील कोणतेही कामे न करता फक्त आपल्या नेत्याच्या मागे पुढे फिरणारा, पक्ष-नेत्याची काम करणारा ह्या भूतकालीन कार्यकर्त्यांचे अनेक गुणांनीं समृद्ध असणारा. नेत्या करिता-पक्षा करिता आपर कष्ट घेणारा. नेत्यावरती काही आरोप-प्रत्यारोप झाल्यानंतर सत्यस्थिती समजून न घेता आक्रमक मीडियाला बाईट देणारा, गरज पडल्यास विविध आंदोलन करणारा. त्यावेळेस Whats app, Facebook, Twitter, Instagram, YouTube, Telegram व इतर असे काही नव्हते हे त्या कार्यकर्त्यांचे दुर्दैव. नेत्याच्या गाडी जवळ फोटो काढणारा, घरात नेत्याचे फोटो लावणारा, आपले मुलं-बाळ, आई-वडील कुटूंब याकडे लक्ष न देता नेत्याची, पक्षाची प्रामाणिक सेवा करणारा. की ज्याकार्यकर्त्याला स्वतःची कधीही कोणतीच उन्नती करता आली नाही. आपले कुटुंब कायम गरिबीतच राहिले, आपल्यावर कर्ज झाले, आपली जागा-जमीन विकली गेली याची कोणतीही काळजी नसणारा हा अफाट भूतकालीन कार्यकर्ता. परंतु आता या भूतकालीन कार्यकर्त्यांचा ऱ्हास झाला आहे. आता हे खूप अत्यल्प झाले आहे. बऱ्याच भूभागावर हे आता आढळत सुद्धा नाही. परंतु अजून देखील बोटावर मोजण्याइतके ते शिल्लक आहे हे विशेष.

२. वर्तमानकाळातील कार्यकर्ता:

वर्तमानकाळातील कार्यकर्ता हा भूतकालीन कार्यकर्त्यांचे पुढील आवृत्ती आहे. त्यापद्धतीने एखाद्या आवृत्तीमध्ये काही गुण-दोष असतील तर ते गुणदोष पुढील आवृत्तीमध्ये सुधारले जातात त्याच पद्धतीने वर्तमान काळातील कार्यकर्ता आपल्याला पाहायला मिळतो. वर्तमानकाळातील कार्यकर्ता काही औरच आहे. याचे गुणवैशिष्ट्ये सुद्धा खूप काही वेगळे आहे. वर्तनातील कार्यकर्त्यांचे काही वर्ग पडतात त्यातील आपण काही महत्वातील वर्गातील कार्यकर्त्यांचे गुणवैशिष्ट्ये पाहणार आहोत. हा कार्यकर्ता खूप आधुनिक आहे. आपल्याला नेत्याचे फोटो, पोस्टरयामध्ये खूप गुंतलेला पाहायला मिळतो. कोणतेही सण-वार, सुख-दुःखाचे क्षण, व इतर अनेक गोष्टींमध्ये वेळो अवेळी फ्लेक्स, फोटो लावणे, व्हायरल करणे, आपल्या नेत्याची तुलना महान व्यक्तींसोबत करून आपल्या नेत्याला खुश करणे, आपला नेता किती महान आहे याचे विविधमाध्यमांमध्ये गुण गाणं करणे. सकाळी सर्व लोक झोपेतुन जागे होण्याच्या आधी ते रात्री झोपेपर्यंत व्हाट्स अप (whats aap), फेसबुक (Facebook), ट्विटर(Twitter), (Instagram) मध्ये आपल्या नेत्याचे फोटो, फ्लेक्स, व्हिडिओ पाठवत राहणे.

वर्तमान काळातील कार्यकर्त्यांचे काही प्रकार.

(१) भूतकालीन वंशज कार्यकर्ता:

ज्या पद्धतीने भूतकालीन कार्यकर्ते आपल्या नेत्यांसोबत, पक्षासोबत प्रामाणिक होते त्याचपद्धतीने हे कार्यकर्ते आपल्या नेत्याविषयी, पक्षाबद्द्ल निस्वार्थी वृत्तीने काम करत असतात. परंतु यांची संख्या ज्याप्रमाणे वाघांची संख्या कमी झाली तसेच यांची संख्या सुद्धा आता खूपच  कमी पाहायला मिळते. परंतु लवकरच यावर्ग लुप्त होण्याच्या मार्गावर्ती आहे असे तज्ज्ञांचे मतसमोर येत आहे.

(२) हंगामी कार्यकर्ता:

या वर्गातील कार्यकर्ते हे निवडणूक, प्रचार, सभा, नेते यांच्या करिता जेव्हा गरज असेल तेव्हा वेळ देतात इतर वेळेस आपला व्यवसाय, नोकरी, घरातील काम, शेती व इतर जे काही काम असेल त्याकडे लक्ष देतात.

(३) रंगबदलु कार्यकर्ता:

या प्रकारचा कार्यकर्ता परिस्थितीनुसार आपली भूमिका बदलतो. जिकडे वाहती गंगा तिकडे, यातील काही कार्यकर्ते सकाळी एका नेत्यांसोबत पक्षासोबत, दुपारी दुसऱ्या नेत्यांसोबत पक्षासोबत, रात्री तिसऱ्या नेत्यांसोबत पक्षा सोबत, आणि मतदान चौथ्या नेत्याला पक्षाला. यांच्याकडे सर्वपक्षाचे झेंडे असतात. गरजेनुसार हातात झेंडा पाहायला मिळतो.

(४) स्वार्थी कार्यकर्ता:

या प्रकारचा कार्यकर्ता आपल्याला काय मिळेल, कोणाकडून मिळेल, जास्त कोणाकडून मिळेल या शोधात असतो. यामध्ये आपल्याला सरकारी / खाजगी टेंडर, काँट्रॅक्ट, आर्थिक फायदा, खाजगी/सरकारी नोकरी, निवडणूक तिकिट, खायला, फिरायला व इतर भरपूर गोष्टीतील फायदा ज्यांच्याकडून मिळेल त्यांच्यासोबत झेंडा घेऊन जय बोलणारे.

(५) सॅटेलाइट उर्फ मोबाईल कार्यकर्ता:

या प्रकारचा कार्यकर्ता हा ज्यानेत्यासोबत पक्षासोबत असतो त्यानेत्याची पक्षाची माहिती दुसऱ्या नेत्याला पक्षाला पोहचवण्याचे काम हा काही मोबदल्यात करत असतो.

(६) चिखलफेक कार्यकर्ता:

या प्रकारचा कार्यकर्ता हा ज्या नेत्यांसोबत पक्षासोबत असतो तो नेत्या ज्याच्यावर चिखल फेक करायला सांगेल त्याव्यक्तिविषयी/गोष्टीविषयी सकाळ, दुपार, संध्याकाळ, रात्री, पहाटे गरळ ओकण्याचे काम विविध माध्यमातून करत असतो.

(७) बोलबच्चन कार्यकर्ता:

या कार्यकर्त्यांला नेत्याकडे पक्षात जास्त किंमत नसते परंतु तरी देखील तो अश्यापद्धतीने वागत असतो की तो जसे बोलेल तसेच त्याचा नेता पक्ष काम करत आहे. त्याला असे वाटते की भाषण फक्त त्यालाच जमते. त्याचेच भाषेवर प्रभुत्व आहे. या कार्यकर्त्याच्यामागे जनता नसते तरी देखील खूप मोठा आविर्भावात हा कार्यकर्ता असतो.

(८) गद्दार कार्यकर्ता:

हा कार्यकर्ता ज्यापक्षात राहतो त्याच पक्षाच्या नेत्याला लयास घेऊन जाण्याचे काम, नेत्याच्या विरुद्ध बोलण्याचे काम, पक्ष्याच्या विरुद्ध काम, असे विरोधी कामे या कार्यकर्त्याकडून पक्षविरोधी व्यक्तींच्या सांगण्यावरून करण्यामध्ये धन्यता मानतो. या कामात हा कार्यकर्ता असुरी सुख मिळवण्याचा प्रयत्न करत असतो. हे काम सोडल्यास या कार्यकर्त्याला कोणतेही भविष्य राहत नाही.

(९) भंपक कार्यकर्ता:

या प्रकारचा कार्यकर्ता स्वतः किती श्रीमंत आहे हे दाखवण्याच्या नेहमी प्रयत्नात असतो. खादी, लिननचे सफेद शर्ट, ब्रँडेड घड्याळ, गॉगल्स, ब्रेसलेट, चैन, अंगठ्या व इतर मौज मजेचा वस्तू बाळगणारा, हॉटेलमध्ये उधारीवर स्वतः च्या कार्यकर्त्यांना खुश करणारा,भपके बाजी करणे, स्टंट करणे, यातील काहींकडे बुलेट, बोलेरो, इनोव्हा, स्कॉर्पिओ, फॉरचुनर व इतर हप्त्यावर घेतलेल्या गाड्या घेऊन फिरणारा.  या मौज मजेकरिता घरच्यांचे दागिने घहान ठेवणारा, कर्ज घेऊन पुन्हा जमीन/जागा विकण्याची वेळ येणारा हा कार्यकर्ता या वर्गात पाहायला मिळतो. यातील काही कार्यकर्ते आपल्या कुटुंबातील व्यक्तींसोबत चांगले राहत नाही हे मात्र दुर्दैव.

(१०) तज्ञ कार्यकर्ता:

अशाप्रकारचा कार्यकर्ता हा खूप सल्ले देणारा असतो. तसेच निवडणूक न लढवता तज्ञ / स्वीकृत पदं मिळावी अशी याची अपेक्षा असते. निवडणूक का लढवायची नाही याचा अंदाज या कार्यकर्त्याला असतो.

3. भविष्यातील कार्यकर्ता:

भविष्यातील कार्यकर्त्याचा अंदाज लावणे खूप कठीण आहे.

गंमतीशीर व्यक्तिमत्वा बद्दल सदर माहिती आहे. या माहितीचा कोणत्याही व्यक्तीसोबत काहीही संबंध नाही. आणि तसे काही साम्यता आढळली तर तो केवळ एक योगायोग समजावा...